رسانه

«سرباز وطن»، نماد صلابت و اقتدار

هویت هر اجتماعی را انسان‌هایی می‌سازند که در آن اجتماع زیست می‌کنند. انسان‌های هویت‌سازی که می‌توانند به شهر، روستا، کشور، قاره و حتی جهان خود هویت مخصوصی ببخشند.

هویت هر اجتماعی را انسان‌هایی می‌سازند که در آن اجتماع زیست می‌کنند. انسان‌های هویت‌سازی که می‌توانند به شهر، روستا، کشور، قاره و حتی جهان خود هویت مخصوصی ببخشند. برای همین هم آنهایی که هویت‌سازی‌شان قوی‌تر و تاثیرگذارترند می‌توانند به نماد تبدیل ‌شوند. حالا بسته به اینکه این تاثیرگذاری تا چه حد می‌تواند دربرگیری داشته باشد آن نماد شناخته‌شده‌تر بوده و نام‌اش در خاطرِ افرادِ بیشتری خواهد ماند.

این افراد، تاثیرگذاری‌شان می‌تواند در فرهنگ باشد یا اقتصاد، سیاست باشد یا ادبیات، ورزش باشد یا علم و… هر آنچه باشد این افراد، معرف آن جامعه‌ای خواهند شد که در آن رشد کرده متبلور شده‌اند. برای همین چنین افرادی برای جوامع‌شان با ارزش و با اهمیت هستند و ملت‌ها و دولت‌ها تلاش می‌کنند تا به جهانیان نشان دهند که هویت جامعه‌شان را چه کسانی شکل داده‌اند.

شاعران، نویسندگان، هنرمندان، دانشمندان، ورزشکاران، سیاستمداران، فرماندهان جنگ، انقلابیون، فعالان حوزه‌های مختلف مانند زنان و محیط‌زیست و… از جمله کسانی هستند که هرکدام به نوبه خود در معرفی و هویت یک جامعه نقش دارند و لذا تندیس‌ها، مجسمه‌ها، مقبره‌ها و یادمان‌های بسیاری برای آنها ساخته شده تا اهمیت و ارزش آنها را با این روش‌ها نشان دهد.

چهره‌های هویت‌ساز، سازه‌های هویت‌ساز

در ایران نیز از این دست سازه‌ها کم نیستند که خود هویت‌ساز آن شهر و دیار نیز شده‌اند. از آرامگاه حافظ و سعدی، فردوسی، خیام و عطار گرفته تا آرامگاه ابوعلی سینا، بایزید بسطامی، باباطاهر، نظامی و… که سبک معماری و سازه‌شان موجب شده است تا علاوه بر فراموش نشدن چنین چهره‌هایی و به نمایش درآوردن ارزش و اهمیت چنین شخصیت‌هایی این سازه‌ها نیز خود نماد و هویت برای آن شهری شوند که این بزرگان در آنها به دنیا آمده و به شهرت رسیده‌اند. همچنین ساخت مجسمه‌ها و سردیس‌های این بزرگان هم موجب شده است تا علاوه بر آثاری که از خود به یادگار گذاشته‌اند در خاطره‌ها بیشتر بمانند و فراموش نشوند.

اما در کنار نمادهایی که برای مشاهیر بزرگ هر کشوری ساخته می‌شود؛ سبک نمادسازی دیگری نیز وجود دارد که بخش دیگری از هویت‌سازی هر شهر و البته کشور را در معرض نمایش قرار خواهد داد و آن هم سازه‌های نمادینی هستند که نه در باره چهره و شخصیت خاصی؛ بلکه نشانی هستند از یک تفکر، ایدلوژی، عقیده، باور، اعتقاد، واقعه تاریخی و…. یعنی نمادهایی که فردیت در آن معنایی ندارد و بیشتر به این موضوع می‌پردازد که چه کسانی آرمان‌ها و اهداف جمعی داشته‌اند تا به آن باور و تفکر، سبک و منش، اعتقاد و ایدئولوژی برسند. این افراد به تنهایی هویت‌ساز نیستند بلکه باور و عقیده‌شان آن هویت را به وجود آورده است و برای فراموش نشدن همین شخصیت‌ها موجب شده تا یادمان‌هایی ساخته شود و عظمت و شکوهی که در آنها وجود دارد را به خوبی به نمایش درآورد.

یادمان‌های هویت‌ساز

همین تفاوت‌ها، حال و هوا و شکل و شمایل چنین یادمان‌هایی موجب شده تا با یادمان‌های دیگر که شخص‌محور است متفاوت باشد که از این دست نمونه‌ها در جهان کم نیستند. نمونه‌هایی که در آن فردیت رنگ باخته و هویت و المانی هستند که در روح جمعی خلاصه شده است. نمادهایی که شهرت جهانی نیز پیدا کرده و حتی هر ساله میلیون‌ها گردشگر را به سمت خود جلب می‌کند.

به عنوان مثال یادمان «ندای سرزمین مادری» با بیش از 80 متر ارتفاع در روسیه که جزو شناخته شده‌ترین نمادهای یادمان در جهان محسوب می‌شود به یاد نبرد استالینگراد ساخته شده و عظمت و شکوه این نماد که زنی است شمشیر به دست است منجر شده تا هر ساله میلیون‌ها بازدیدکننده داشته باشد.

همچنین بنای «آزادی خواهان دونباس» اوکراین نمادی است از تمام سربازانی که توانستند این شهر را در جنگ جهانی دوم آزاد کنند. این یادبود به شکل مثلثی بوده و یک «شعله ابدی» نیز در پایین این بنای یادبود طراحی شده است و مجسمه‌ای از یک معدنچی و سرباز هم در این بنا قرار دارد که شمشیری را با لبه پایین به دست راست خود گرفته‌اند و پشت آنها شکل یک ستاره پنج پر است و یکی از معروف‌ترین بناهای این کشور به شمار می‌آید و بازدید کننده بسیاری را به سمت خود جلب می‌کند.

مثال دیگری که در این زمینه می‌توان آورد بنای یادبود زنان جنگ جهانی دوم است  که نزدیک به 7 متر بوده و طرح آن لباس‌های کار زنانه‌ای هستند که نماد مشاغل مختلف زنان در طول جنگ را در معرض نمایش قرار می‌دهد و می‌توان از آن به عنوان یکی از یادمان‌های معروف در جهان یاد کرد.

اما چنین یادمانی با این سبک و سیاق در ایران هم وجود دارد؟

با وجود آنکه المان‌سازی و هویت‌سازی در ایران از گذشته تا به امروز وجود داشته و نمونه‌های بسیاری برای آن می‌توان مثال آورد که به برخی از آنها نیز اشاره شده؛ اما نکته‌ای که نمی‌توان از آن گذشت این است که چرا صرفا به نمادهای مشاهیر در ایران بسنده شده است؛ اما به نماد یادمان که بخشی از فضای ایدئولوژی یک کشور را تشکیل می‌دهد تا کنون پرداخته نشده ؟ این در حالیست که ایران به دلیل قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی، شرایط سیاسی خاص در طول تاریخ با وقایع گوناگونی مواجه شده و با جنگ، مبارزه، مقاومت، ایثار و… بیگانه نیست؛ اما سوالی که مطرح می‌شود این است که چرا در کشوری مانند ایران یادمانی که در خور ارزش و لیاقت این از جان گذشتگان باشد که برای حفظ، آبادانی و پیشرفت کشور تلاش‌های بسیار کرده و از جان خود هم گذشته‌اند ساخته و به یادگار باقی نمانده است تا یادگاری باشد از گذشتگان و تلنگری باشد برای نسل فعلی تا در نهایت یادآوری کند به آیندگان که بداند در این سرزمین چه رخدادهایی روی داده؛ اما حالا یادمانی از آنها به جا نمانده تا فراموش نشود…

چرا ایران یادمانی ندارد؟

بسیاری از کشورها نه تنها یک یادمان بلکه چندین یادمان از دوران‌های مختلف که زنان و مردان‌شان به دلیل عرق به کشورشان از جان خود گذشته‌اند را ساخته و به یادگار گذاشته‌اند؛ اما ایران با وجود داشتن سربازان وطن بی‌شمار در عرصه‌های گوناگون؛ همچنان این انتقاد وارد است چرا برای هیچ عرصه تاریخی در کشور یادمانی در این خصوص وجود ندارد. در همین زمینه سید محمدحسین حجازی، مدیرعامل شرکت نوسازی عباس‌آباد درباره نبود چنین یادمانی و نبود سازه‌ای در کشور می‌گوید: «شهرهای امروزی به ویژه ابرشهرها اگر سازه‌ای تاریخی در آن وجود نداشته که هویت آن شهر را تعریف کند مانند شهر اصفهان که دارای سازه‌های قدیمی و تاریخی است، در شهرهای دیگر سازه‌هایی وجود دارد که هویت آن شهر را همین سازه‌ها تعریف می‌کنند. برای مثال برج آزادی، پل طبیعت و برج میلاد از جمله سازه‌هایی هستند که هویت شهری پایتخت را به وجود آورده؛ اما هیچ کدام از چنین سازه‌هایی که از آنها یاد شد جزو سازه‌هایی نیستند که بتواند یادمانی را با خود به یدک بکشند و همچون یادمان سازه‌هایی مانند «ندای سرزمین مادری» در روسیه یا بنای یاد بود زنان جنگ جهانی دوم در انگلیس بتواند یادآور واقعه‌ای تاریخی و با یک ایدئولوژیک و عقیدتی باشند. سی و سه پل یا برج آزادی تنها سازه‌هایی هستند که می‌توانند هنر معماری ایرانی را در دوره تاریخی خودشان به نمایش درآورند اما یادآور واقعه‌ای تاریخی نیستند.»

حجازی با اشاره به اینکه چنین یادمان‌هایی شیوه‌های غیرکلامی برای برقراری ارتباط هستند و برای همین در معرض نمایش عموم قرار داده می‌شوند که طبیعتا بسیار تاثیرگذار هستند گفت: «چنین یادمان‌هایی هم در ابعاد بزرگ ساخته می‌شوند تا بزرگی چنین وقایعی را از نظر بصری به نمایش درآورند و هم نمادین ساخته می‌شود تا بتواند به خوبی حرف خود را با آن نماد به زبان آورد. از طرف دیگر سازه‌ای به زبان بین‌المللی است و هر طیف و قشری را در برمی‌گیرد و اکثرا می‌توانند با آن ارتباط برقرار کنند. لذا چنین سازه‌هایی نه تنها برای مردم آن شهر و کشور دارای معناست بلکه برای مردم جهان نیز معنای خود را دارد. در نتیجه می‌بینیم سالیانه چنین سازه‌هایی به تنهایی میلیون‌ها گردشگر را به سمت خود جلب می‌کند که بیشتر از سبک معماری‌اش قصه‌ای که در دل خود دارد به آن مفهوم و جذابیت بخشیده است.»

مدیرعامل شرکت نوسازی عباس‌آباد بر این باور است از آنجایی که به عنوان مثال جنگ یک محتوای مشترک است و محتوای نمادین به صورت آگاه و ناخودآگاه در ذهنیت مردم وجود دارد لذا با چنین یادمان‌هایی به سرعت احساس تعلق پیدا کرده و با آن ارتباط برقرار می‌کنند: «سازه‌هایی که به شکل یادمان ساخته می‌شوند چون با زبان نمادین می‌خواهد یک واقعه و یک موضوع را یادآور شود برای همین به سرعت می‌تواند با بیننده ارتباط برقرار کند و با وجود آنکه ممکن است سال‌ها از روی ساخت چنین یادمان‌هایی گذشته باشد پیامش فراموش نمی‌شود. چون پیام در دل خود نماد قرار دارد. به عنوان مثال بنای یادبود زنان جنگ جهانی دوم در انگلیس یادبودی است که می‌خواهد تاثیر حضور زنان و فعالیت‌هایی که در طول جنگ جهانی دوم داشته‌اند را در معرض نمایش قرار دهد نه اینکه هنر مجسمه‌سازی را در این یادمان به رخ بکشد. مفهوم این یادمان بیشتر از خود یادمان اثرگذار است و در خاطر باقی می‌ماند.»

به گفته حجازی ایران نیز با توجه به تاریخ پر فراز و نشیبی که دارد پتانسیل آن را دارد تا بتواند یادمانی در خور کشور خود داشته باشد؛ مخصوصا که در دل خود زنان مردانی دارند که به عشق ایران سربلند زیست کرده‌اند و برای حفظ، آبادانی و پیشرفت کشور از جان خود گذشته‌اند: «ایران در طی سال‌ها مبارزه برای حفظ آرمان‌ها و مرزهای خود وقایع بسیاری را به خود دیده است و برای همین هم دلاوران بسیاری نیز در این مرز و بودم پای چنین آرمان‌ها و اهدافی جان خود را از دست داده‌اند. در نتیجه وظیفه معماران و مجسمه‌سازان است تا بتوانند یادمانی ارزشمند برای آنها بسازنند تا سال‌های سال از آن به عنوان نماد سرباز وطن یاد شود.»

فراخوان «سرباز وطن» برای ساخت یادمانی ماندگار در ایران

وی افزود: «شهادت سردار قاسم سلیمانی بهانه‌‌ای شد برای آنکه جای خالی این سوال که چرا در ایران یادمانی ساخته نشده است؟ این جنایت و واقعه ناگوار تلنگری بود برای آنکه نمادی ساخته شود برای رشادت مردان و زنانی که با تار و پود وجودشان، عزت، سربلندی و اقتدار کشور عزیزمان ایران را سبب شده‌اند. همان زن‌ها و مردانی که به عشق ایران سربلند از هیچ تلاشی دریغ نکردند. این چنین شخصیت‌هایی، سربازان حقیقی ایران هستند که توانسته‌اند طی سال‌ها تاریخ پرافتخار ایران را شکل دهند و درنتیجه جا دارد با ساخت یادمانی، هویت نه تنها پایتخت بلکه ایران را به سمت چنین نشانی سوق داد.

بر همین اساس نیز شهرداری تهران با همکاری شرکت نوسازی عباس‌آباد وظیفه خود دیده تا یادمانی در خور سربازان حقیقی وطن به یادگار بگذارد. از همین رو فراخوانی به منظور نشان دادن ارزش سربازان وطن در نظر گرفته و از تمام هنرمندان و صاحبان فکر و اندیشه دعوت به عمل آورده تا در این فراخوان شرکت کرده و در نهایت اثری ارزشمند و یادمانی به یاد ماندنی به یادگار گذارد.

مسابقه‌ای که کارفرمای آن شهرداری تهران است و برگزارکننده‌اش شرکت نوسازی عباس‌آباد. سید محمدحسین حجازی، مدیرعامل این شرکت درباره نحوه برگزاری چنین مسابقه و فراخوانی می‌گوید: «مسابقه «سرباز وطن» که به شکل فراخوان عمومی و یک مرحله‌ای برگزار می‌شود با رعایت ارزش‌های معمارانه، مجسمه سازان و طراحی محیط بوده توصیه شده است تا مهندسان معمار، مجسمه ساز و طراح در این فراخوان شرکت کنند. چون قرار است سازه‌ای که در این خصوص ساخته شده نزدیک به 40 متر ارتفاع داشته باشد و در نتیجه سازه‌ای ارزشمند خواهد بود. البته مردم و شهروندان هم می‎‌توانند ایده‌های خود را برای شرکت در مسابقه به دبیرخانه به نشانی abasabad.tehran.ir ارسال یا با شماره 22889348 تماس بگیرند.»

وی با بیان اینکه در این فراخوان سید محمد بهشتی، مهدی حجت، مجید مجیدی، سید مجتبی موسوی، سید جواد میرحسینی به داوری خواهند نشست ادامه می‌دهد: «این مسابقه فراخوان از 6 مهر ماه اعلام شده و آخرین زمان ارسال آثار نیز چهارشنبه 17 دی ماه خواهد بود. در نهایت نیز تا 21 دی ماه داوری به عمل آمده و 30 دی ماه نیز زمانی خواهد بود که نتایج داوری اعلام می‌شود.» به گفته حجازی برندگان این مسابقه به ترتیب نفرهای اول تا سوم 2 میلیارد ریال و لوح تقدیر، 1 میلیارد و پانصد میلیون ریال به همراه لوح تقدیر و 1 میلیارد ریال به همراه لوح تقدیر دریافت خواهند کرد و نفرهای چهارم تا دهم نیز با یک لوح تقدیر از آنها تشکر به عمل خواهد آمد.

حجازی معتقد است وظیفه مردم و دولت‌هاست تا در بزرگداشت بزرگمردان و ایثارگرانی که در طی سال‌ها از خودگذشتگی کرده‌اند سهمی داشته باشند و این وظیفه سنگین‌ را باید به دوش بکشند تا هویت شهری را براساس چنین بزرگان و آزاده‌هایی تعریف کنند. لذا ساخت یادبودی از آنها می‌تواند همواره خاطره رشادت‌های مردان و زنان بسیاری را به نمایش بگذارد و این یادمان ادای دین کوچکی خواهد بود که تلاش شده است نتیجه‌اش ارزشمند و ماندگار باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا